top of page
Talip Koç, Bursa Devlet Tiyatrosu,
Talip Koç
Türk Tiyatro Tarihi-1
TALİP KOÇ
Kırmızı Perde
Bursa Tiyatro Gazetesi
Sahibi-Genel Yayın Yönetmeni
'gerçek anlamda'
Türkiye'nin
‘İlk’
TÜRK TİYATRO TARİHİ
BAŞLARKEN…
   Tiyatro ve sinema sanatçısı sevgili Oğuz Tunç,
kendi ismi ile 
aynı adı taşıyan sosyal medya grubundaki bir yorumunda “ülkemizde gerçek anlamıyla bir tiyatro tarihimizin yazılamadığına
haklı olarak 
sitem etmişti.
   Sevgili Oğuz Tunç gibi tiyatro çevrelerinde de konuyu kendine dert edinen hatırı sayılır sayıda dostlarımızın olduğuna da yakınen şahit olmuşumdur.
   1860 yılı Ocak ayından günümüze aylık olarak ele alacağımız toplam ‘1080 Ciltten’ oluşacak, tamamlandığında ise gerçek anlamda ‘ilk tiyatro tarihimiz’ olma özelliğine sahip eserimizde;
günlük tiyatro gelişmeleri, sahnelenen oyunlar,
tiyatro eleştirileri ve ülkemize gelen tanınmış tiyatro sanatçılarının çalışmalarının yanı sıra 
‘Şehir Tiyatrosu ve Devlet Tiyatrosu’ sanatçıları da eksiksiz yer alacaktır.
   Umut ediyorum ki, ömrünü tiyatroya adamış ancak günümüzde hatırlanılmayan, her biri ayrı kıymete sahip sanatçılarımızın çalışmaları gençlerimiz tarafından bu eser vasıtası ile daha yakından tanınır olacaktır.
1900
1910
1920
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
ABDULLAHŞAHİN
ADNANYURTOĞLU
ALPAYİZER
ATAMANAYVAZ
ATAOLBEHRAMOĞLU
AYKUTSÖZERİ
AYSELGÜSE
BİNAYÇELENKYÜCEL
CELALCUMURCUL
CİHANSÖNMEZ
ENGİNÖZPINAR
ERDALÖZDÜR
EKREMAZMAN
EMİNGÜMÜŞKAYA
EROLİŞGÖR
ERTANBİNZET
FAİKELİTUTAR
FERHANÇELİKÖZÜSÖYLEMEZ

FETHİAKBAŞARAN
FEVZİTUNA
FUATSÖYLEMEZ
GÖKHANMETE
GÜZİNEVRENÇORAĞAN
HALİLERGÜN
HATİCEBAŞARAÖZCAN
İHSANBOZKURT
İFAKATERYILMAZYALÇINKAYA
İRFANGÜNDANER
JANEZETTLEMOYER
KUTAYYALINALP
KUTLUDEMİRÖREN
KURTİŞ
MERALENGİNDENİZ
METİNKIZANLIKLI
MUSTAFAÖZCAN
MUSTAFAZINGIR
NADİDEDİKERKÜÇÜKSİLER
NECATİSİPAHİ
NEVZATŞENOL
NİHALTANSÖZERİ
NİHATKAHVECİ
NİHATYILDIRIM
OĞUZ
YÜCEL
OLCAYGİRGİÇ

ORALALTAY
ÖMERTUNCER
RACİBAYÜLKE
RAHMİHAKÇIL
SELAMİÜNEY
ŞARA
ŞÜKRÜUYAR
SELİMDEVECİ

TURGUTTUNA
ÜMRANKÜÇÜKSİLER
YALÇINKAYA


































 
SANATÇI
 
OYUN-LİSTE
 
1962 Harp Sahası
1962 Yalnız
1962 Pusuda
1962 Fareler ve İnsanlar
1963 Margaretta
1963 Teklif
1963 Yağmurcu
1963 Benim Üç Meleğim
1964 Karaların Mehmetleri
1964 Aceleci Kalp
1964 Sırça Kümes
1964-65 Yaşadığımız Devir
1964-65 Toros Canavarı
1964-65 Ormanda
1965 Kapılar
1965-66 Ay Doğarken
1965-66 Duvarların Ötesi
1965 Kapıların Dışında
1965-66 Bir Delinin Hatıra Defteri 
1966 Yabancı
1966 Çürük Elma
1966-67 Ana Hanım, Kız Hanım
1967-68 Buzlar Çözülmeden
1967-68 İçerdekiler
1967-68 Sultan Gelin
               Ayı
               Pembe Kadın
               Kargalar Okulu
1971       Keloğlan
"Bursa Erkek Lisesi'nden Türkçe öğretmeni Mehmet Ertan, arkadaşlarıyla birlikte Türk Kültür Dernekleri adlı dernek kurduklarını, bir yayın organı çıkaracaklarını, yardımcı olmasını istedi.İlk başkanı olan Av.Abdülkadir Aytı olan bu dernek oldukça kozmopolit bir yapıdaydı. Dolayısıyla çıkarılan dergi tutulmadı. Bu arada Yeni Sabah Gazetesine haftalık fanteziler yazmakta olan Yalçın Kaya ile tanıştı. Ona, Türk Kültür Derneklerinden söz etti. Kaya, Fuat Söylemez ve Faik Elitutar ile birlikte Derneğin kullanımında olan çay bahçesinde ve salon tiyatro etkinliklerinde bulunmak üzere anlaştılar. Böylece Bursa Oda Tiyatrosu'nun temeli atıldı." 
                   Bursa Ansiklopedisi
                            Gürbüz Akkök
                          1.Cilt-Sahife 68
  
OYUN-KÜNYE
TİYATRO YAZILARI
1389
OSMANLI DÖNEMİNDE
"MEDDAH"

Kimilerine göre,
1389-1402: Yıldırım Bayezid döneminde 
Evliya Çelebi'ye göre de
1623-1640: IV.Murad döneminde yaşamış, 
KÖR HASAN,
-Yine Yıldırım Bayezid döneminden
AHMEDİ,
-Varaka ve Gülşah’ın (1342-43) yazarı
YUSUFİ,
-Ebû Müslim Hikâyeleri (1362) eseri ile tanınan
KASTAMONU'LU HACI SADİ
Dönemin en tanınmış meddahlardandır.

-1421-1451: II. Murad devrinde
BURSA'LI HACI KISSAHAN
-1461-1481: Fâtih Sultan Mehmed dönemi
ve hatta sarayından
BALABAN LAL-MUSTAFA-ÖMER'in
isimlerine 1478 yılına ait maaş kayıtlarında
rastlanılmıştır.
Ayrıca yine bu dönemde
HALİL ile birlikte 24 ciltlik Hamzanâme’nin
HAMZAVİ mahlalı meddahda adı geçenlerdendir.
1582
DÜĞÜNDE
BALE PANDOMİM


Atmeydanı'nda III.Murad'ın yaptırdığı sünnet düğünü pek çok açıdan, eldeki belgelere
dayanarak pek çok ilki barındırır.

Örneğin III.Murad'ın kız kardeşi Esma Sultan'ın sahnelettiği mitolojik konuya dayalı
'bale-pandomim'...
Bkz. J. von Hammer-Osmanli Devleti Tarihi
1917-İstanbul Millî Eğitim Basımevi


Yine aynı düğün etkinliklerini, dönemin ünlü yazarları Juannin ile Gaver, "komedi" olarak niteler. Bkz.Turquie / Paris.1840-Firmen Didot s.171-172 

 
1616
BURSA'DA
MEDDAH FACİASI

Mahlası 'Hayli' olan Bursalı Ahmed Çelebi,1616 yılında,
Bursa'da gittiği bir kahvehane-
de meddah Saçaklı-zâde'nin gösterisi esnasında kendisiyle alay ettiğini öne sürerek öldürmüştür.

 
1675
DÜĞÜNDE MEDDAH

Edirne'de IV.Mehmet'in evlatları için yaptırdığı düğün için kitap yazan Darüssaade Emini Yusuf Ağa'nın katibi Abdi, katılımcılar arasında Mısır'dan gelen cambazların yanı sıra meddah, karagöz ve kukla oynatıcılarının da yer aldığını belirtir.
Bkz.Abdi / Sür-i Pür Sürür-i Hümayun
Bkz.Raşit Tarihi / İstanbul 1866, S.323

 

 
1680
SARAY CARİYELERİNE
KUKLA VE KARAGÖZ EĞİTİMİ

Osmanlı İmparatorluğu, saray cariyelerine, Usturacı Mehmet Çelebi'nin evinde kukla ve karagöz gölge oyunu eğitimi verildi.

 
Usturacı Mehmet Çelebi
Enderun-ı Hümayun
1682
Enderun-ı Hümayun'da (Saray Okulu) Kukla Öğretmeni Kuklacı Karabaş işe başladı.
             İbnülemin Saray Mesalihi
                                               876
                          23 Ağustos 1682
               İbnülemin Saray Mesalihi                                                   949                               22 Haziran 1680
1819
ORTAOYUNU TARİHİ

Selim Nüzhet Gerçek Türk Temaşası' adlı kitabında,
1819 yılında II.Mahmut'un huzurunda Çavuş Aziz Bey ile Kör Mustafa Bey'in oynadığı 'kol oyunu'nunu ortaoyununun atası olarak kabul eder. 
Bkz.Türk Temaşası / S.103,104,107

 
1840
ODEON TİYATROSU'NDA
KOMEDİ VE OPERA

Fransız tiyatrocu Filol,
Beyoğlu Odeon Tiyatrosu'nda
oyun sahnelenmesine izin verildi.
Fransız tiyatrocu Filol
                                   İrade Hariciye
                                          6/292 1,2
                              31 Ağustos 1840
1841
SANSONİ,
BOSKO TİYATROSU'NU
KİRALADI.

Avusturyalı tiyatrocu Basilo Sansoni, Bosko Tiyatrosu'nu (G.Saray karşısı) kiraladı.
Avusturyalı tiyatrocu Basilo Sansoni
                                              İrade Hariciye
                      12/609
                        7 Eylül 1841
Enderun-ı Hümayun
Enderun-ı Hümayun'da (Saray Okulu) Kukla Öğretmeni Kuklacı Ali işe başladı.
                            İbnülemin Saray Mesalihi
                                                              980
                                            17 Kasım 1683
   Yaptığı gösteri karşılığı kendisine 5.740 akçe ödendiğine dair belge aşağıdadır.
Hayalci (Karagözcü) Ahmet Çelebi
Topkapı Sarayı Müzesi-Arşivi Defterleri
2438 / 34, 2439 / 55, 2438 / 40, 2438 / 211
                                              24 Şubat 1685
III.Selim, 2 Mayıs 1917 tarihinde Topkapı Sarayı'nda (maalesef zaptı tutan sır katibinin yabancılara ve sanatına mesafeli tutumu sebebiyle, adını bilemediğimiz) büyük ihtimalle İtalyan yabancı bir grubun opera etkinliğini seyreder.  
Bkz.III.Selim'in Hayatına Dair Rüzname
Topkapı Sarayı Arşivi, S.73-45
Türk Tiyatro Tarihi-Kitaplarını Satın Almak İçin
Türk Tiyatro Tarihi
Türk Tiyatro Tarihi
Günlük Online Tiyatro Gazetesi
Türk Tiyatro Tarihi
Türk Tiyatro Tarihi
bottom of page